Aleksandr Sergeevich Pushkin (1799-jıl 6-iyun, Moskva – 1837-jıl 10-fevral)

Aleksandr Sergeevich Pushkin (1799-jıl 6-iyun, Moskva – 1837-jıl 10-fevral)

Aleksandr Sergeevich Pushkin (1799-jıl 6-iyun, Moskva – 1837-jıl 10-fevral, Sankt Peterburg) – rus shayırı, dramaturg, roman hám qısqa gúrrińler jazıwshısı bolǵan. Kópshiliktiń oyınsha, ol eń ullı rus shayırı bolǵan. Ol rus ádebiyatınıń ullı dástúrin baslaǵan. Pushkin hesh bir rus shayırı qollanbaǵan stilde jazǵan: ol eski shirkew kitablarına tiykarlańgan emes, al awız eki rus tilinen paydalanǵan stilde jazǵan. Onıń basqa rus jazıwshılarına tásiri kúshli bolǵan hám kóplegen rus kompozitorları onıń gúrrińlerine hám taqmaqlarına namalar dóretken. Pushkinniń poemaları Rossiyadan basqa mámleketlerde aytarlıqtay kóp adam tárepinen oqılmaydı. Bunıń sebebi onıń poeziyasın basqa tilge jaqsı awdarıw júdá qıyın, sebebi sózler rus mádeniyatına tiyisli mánige tolı. Pushkin 1837-jılı 37 jasında duelde óltiriledi.

Erte jılları
Pushkinniń ákesi eski aristokrat shańaraqtan bolǵan. Anası tárepinen Pushkin afrikalıq túbirge iye bolǵan. Onıń atası Abram Gannibal Istanbulda Abissiniyalı (Efiopiyalı) bolǵan hám Túrk sultanınıń sarayında jasaǵan. Rus elshisi onı Rossiya patshası Ullı Pyotrǵa sawǵa retinde satıp alǵan. Gannibal Ullı Pyotrge jaqsı tásir qaldırǵan hám ol oqıw ushın Parijge jiberilgen. Keyinshelik ol júdá bayıp ketedi. Pushkin óziniń ullı atası menen maqtanıshqa iye bolǵan hám ol haqqında Ullı Pyotrdıń nergi dep atalǵan romanında jazǵan.

19-ásirde Rossiyanıń barlıq aristokrat shańaraqları francuz tilin úyrengen, solay etip Pushkin, onıń ajaǵası hám ajapası rus tiline qaraǵanda fransuz tilinde jaqsıraq sóylegen hám jazǵan. Balalardı Arina Rodionovna Yakovleva atlı tárbiyashı baqqan. Olardı rus tilin jaqsı kóriwge úyretken usı tárbiyashı boladı. Ol balalarǵa rus xalıq erteklerin aytıp bergen. Pushkin krestyanlar menen rus tilinde sóylesken hám ákesiniń kitapxanasında kóplegen kitaplardı oqıǵan.

Ol 12 jasında Tsarskoye Seloda jaylasqan Imperator litseyi dep atalatuǵın taza mektepke baradı. Keyinshelik bul mektep olardıń ataqlı oqıwshısı húrmetine Pushkin dep atalǵan. Ol tez arada rus ertekleri qaharamanlarınan hám waqıyalarınan paydalanǵan halda, rus tilinde romantikalıq poemalardı jaza baslaǵan. Ruslan hám Lyudmila poeması keyinirek Mixail Glinka tárepinen operaǵa aylanadı.